W poprzednim artykule pn.: czy można trafić do zakładu karnego nie wiedząc o tym! wyjaśniałem, że obecnie podstawową zasadą jest zatrzymanie skazanego i doprowadzenie go do aresztu śledczego. Skazany nie otrzymuje już automatycznie tzw. biletu do zakładu karnego, czyli wezwania wskazującego termin, w którym powinien dobrowolnie stawić się do odbycia kary.
Czy oznacza to, że każdy prawomocnie skazany na karę pozbawienia wolności musi oczekiwać na zatrzymanie przez Policję? Moim zdaniem tak ale, nie zawsze!
Wyjątek od zatrzymania i doprowadzenia
Zgodnie z art. 79 § 1a Kodeksu karnego wykonawczego sąd może – w uzasadnionym przypadku i na wniosek skazanego – wezwać go do dobrowolnego stawienia się w wyznaczonym terminie w areszcie śledczym położonym najbliżej jego miejsca stałego pobytu.
Rozwiązanie to stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 79 § 1 k.k.w., zgodnie z którą sąd poleca zatrzymać skazanego i doprowadzić go do aresztu śledczego. Co niezwykle istotne, sąd nie zastosuje art. 79 § 1a k.k.w. z urzędu. Konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku przez skazanego.
Sam wniosek nie wystarczy
Złożenie wniosku nie oznacza, że sąd ma obowiązek go uwzględnić. Ustawodawca posłużył się sformułowaniem „sąd może”, co oznacza, że decyzja ma charakter uznaniowy. Skazany powinien wykazać dwie podstawowe okoliczności:
- w jego sprawie zachodzi uzasadniony przypadek przemawiający za dobrowolnym stawiennictwem;
- jego dotychczasowa postawa i zachowanie pozwalają przypuszczać, że rzeczywiście stawi się w areszcie śledczym w terminie wskazanym przez sąd.
Ustawa nie definiuje pojęcia „uzasadnionego wypadku”. Każda sprawa musi być więc oceniana indywidualnie.
Co może przemawiać za uwzględnieniem wniosku?
We wniosku warto wskazać przede wszystkim na takie okoliczności, jak:
- stawianie się na wezwania sądu i innych organów w toku postępowania;
- nieutrudnianie prowadzonego postępowania;
- posiadanie stałego miejsca zamieszkania;
- brak podejmowania prób ukrywania się lub wyjazdu;
- pozostawanie w stałym zatrudnieniu albo prowadzenie działalności gospodarczej;
- konieczność uporządkowania spraw rodzinnych, zawodowych lub majątkowych przed rozpoczęciem odbywania kary;
- sprawowanie opieki nad dzieckiem albo inną osobą wymagającą pomocy;
- dobrowolne wykonywanie innych obowiązków wynikających z wyroku;
- wyraźne oświadczenie o gotowości stawienia się w wyznaczonym terminie.
Nie każda z tych okoliczności samodzielnie przesądzi o uwzględnieniu wniosku. Ich przedstawienie może jednak pozwolić sądowi ocenić, czy skazany daje wystarczającą gwarancję dobrowolnego stawiennictwa. W miarę możliwości wskazane okoliczności powinny zostać potwierdzone dokumentami, np. zaświadczeniem o zatrudnieniu, dokumentacją dotyczącą prowadzonej działalności, dokumentami medycznymi lub informacjami dotyczącymi sytuacji rodzinnej.
Kiedy należy złożyć wniosek?
Wniosek powinien zostać złożony możliwie szybko — najlepiej niezwłocznie po uzyskaniu informacji o prawomocności wyroku i skierowaniu kary do wykonania.
Odwlekanie tej czynności może spowodować, że polecenie zatrzymania i doprowadzenia zostanie przekazane Policji jeszcze przed rozpoznaniem wniosku. Samo wniesienie wniosku nie jest również równoznaczne z jego uwzględnieniem. Do czasu wydania korzystnego zarządzenia skazany nie powinien zakładać, że zatrzymanie nie nastąpi.
Do którego sądu skierować wniosek?
Wniosek należy skierować do sądu prowadzącego postępowanie wykonawcze, a więc co do zasady do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji i wykonuje orzeczoną karę.
W piśmie należy podać:
- imię, nazwisko i adres skazanego;
- sygnaturę akt sprawy;
- oznaczenie sądu;
- żądanie wezwania do dobrowolnego stawienia się w areszcie śledczym;
- uzasadnienie;
- podpis skazanego albo jego obrońcy;
- wykaz załączonych dokumentów.
Należy pamiętać, że wniosek powinien odnosić się przede wszystkim do dotychczasowej postawy skazanego oraz do okoliczności potwierdzających, że nie będzie on uchylał się od rozpoczęcia odbywania kary.
Jaką decyzję wydaje sąd?
W przedmiocie zastosowania art. 79 § 1a k.k.w. sąd wydaje zarządzenie. Ustawa wyraźnie wymaga, aby zarządzenie zostało uzasadnione.
Jeżeli sąd uwzględni wniosek, skazany otrzyma wezwanie wskazujące termin i areszt śledczy, do którego powinien się zgłosić. Przy stawiennictwie powinien posiadać dokument potwierdzający tożsamość.
Co się stanie, jeżeli skazany nie stawi się w terminie?
Uwzględnienie wniosku nie oznacza, że wykonanie kary zostaje odwołane albo zawieszone. Zmienia się jedynie sposób, w jaki skazany trafia do jednostki penitencjarnej. Jeżeli skazany, mimo prawidłowego wezwania, nie stawi się w wyznaczonym terminie, sąd poleci jego zatrzymanie i doprowadzenie.
Podsumowanie
Art. 79 § 1a k.k.w. daje skazanemu możliwość uniknięcia zatrzymania przez Policję i samodzielnego stawienia się w areszcie śledczym. Nie jest to jednak prawo przysługujące automatycznie każdemu skazanemu.
Aby skorzystać z tej możliwości, trzeba złożyć odpowiednio uzasadniony wniosek i przekonać sąd, że dotychczasowa postawa skazanego daje podstawę do przyjęcia, iż stawi się on w wyznaczonym terminie.
Najważniejsze znaczenie ma szybkość działania. Jeżeli skazany wie, że wyrok stał się prawomocny i kara została skierowana do wykonania, nie powinien czekać na zatrzymanie. Wniosek należy przygotować i złożyć niezwłocznie.
Zastrzegam, że informacje zawarte w artykule mają charakter ogólny i nie stanowią opinii prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, uwzględniającej treść orzeczenia, etap postępowania wykonawczego oraz sytuację skazanego. W związku z czym Kancelaria nie ponosi jakiejkolwiek odpowiedzialności za wykorzystanie niniejszych informacji bez uprzedniej konsultacji.
adwokat Piotr Turczański
kancelaria@turczanski.pl
